Zawroty głowy w wieku 40-50 lat łatwo wrzucić do jednego worka z napisem „perimenopauza”. To kuszące, bo ten etap rzeczywiście wiąże się z dużą zmiennością hormonalną, a coraz więcej badań sugeruje, że hormony płciowe mogą wpływać także na układ przedsionkowy odpowiedzialny za równowagę. Problem polega na tym, że zawroty głowy nie są objawem swoistym dla perimenopauzy. Mogą wynikać z migreny przedsionkowej, łagodnych położeniowych zawrotów głowy, spadków ciśnienia, niedoboru żelaza, zaburzeń rytmu serca, chorób ucha wewnętrznego, działania leków albo, rzadziej, z przyczyn neurologicznych wymagających pilnej diagnostyki.

W skrócie: Zawroty głowy mogą pojawiać się w okresie perimenopauzy, ale nie powinny być automatycznie przypisywane hormonom. Ważny jest ich wzorzec: krótkie wirowanie po zmianie pozycji może sugerować BPPV, dłuższe napady z cechami migrenowymi wskazują na migrenę przedsionkową, a osłabienie po wstaniu na problem z ciśnieniem. Nowe lub nasilone objawy wymagają oceny ich konkretnej przyczyny.

Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi: „czy hormony mogą powodować zawroty?”, lecz: jaki dokładnie rodzaj zawrotów występuje, kiedy się pojawia i jakie inne objawy mu towarzyszą. To właśnie wzorzec objawów najczęściej podpowiada lekarzowi, w którą stronę prowadzić diagnostykę.

Jeśli dopiero próbujesz uporządkować, czym jest ten etap życia, przeczytaj też czym jest perimenopauza oraz nasz przewodnik po objawach perimenopauzy.

Czy perimenopauza naprawdę może powodować zawroty głowy?

Najuczciwsza odpowiedź brzmi: związek jest prawdopodobny, ale nadal nie został dobrze wyjaśniony. Opublikowany w 2026 roku przegląd dotyczący przejścia menopauzalnego i układu przedsionkowego wskazuje, że zmiany hormonalne w tym okresie mogą oddziaływać na układ odpowiedzialny za równowagę. Autorzy podkreślają jednak jednocześnie, że badań klinicznych jest niewiele i nadal brakuje danych pozwalających precyzyjnie określić mechanizm oraz to, u których kobiet hormony rzeczywiście są główną przyczyną objawów.

Wcześniejsze przeglądy również opisywały receptory hormonów płciowych w strukturach układu przedsionkowego i obserwacje łączące wahania hormonalne z objawami równowagi. To biologicznie wiarygodne, ale nie oznacza, że każdy epizod zawrotów w wieku 45 lat jest „od estrogenu”.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Jeśli zawroty zaczęły się równocześnie z nieregularnymi cyklami, uderzeniami gorąca czy pogorszeniem snu, perimenopauza może być częścią układanki. Nadal trzeba jednak sprawdzić, czy wzorzec nie pasuje lepiej do migreny przedsionkowej, BPPV albo innej przyczyny.

Najpierw ustal: co dokładnie oznacza „kręci mi się w głowie”?

Określenie „zawroty głowy” opisuje kilka bardzo różnych doznań. Dla jednej osoby oznacza wirowanie pomieszczenia, dla innej uczucie kołysania, a dla kolejnej osłabienie i wrażenie, że zaraz zemdleje. To nie są synonimy.

Kobieta na spacerze z psem nad jeziorem łapie się za czoło, bo kręci jej się w głowie
  • Wirowanie lub obracanie otoczenia częściej kieruje uwagę na układ przedsionkowy, na przykład BPPV albo migrenę przedsionkową.
  • Uczucie kołysania, niestabilności lub „chodzenia po miękkim podłożu” może występować w różnych zaburzeniach przedsionkowych, migrenie oraz innych problemach neurologicznych.
  • Mroczki przed oczami, osłabienie po wstaniu i wrażenie omdlenia bardziej pasują do problemu z ciśnieniem, krążeniem, odwodnieniem lub inną przyczyną ogólnoustrojową niż do klasycznego vertigo.

Właśnie dlatego opis objawu jest często ważniejszy niż samo słowo „zawroty”.

Migrena przedsionkowa: ważna i często pomijana przyczyna

Jednym z najważniejszych tropów u kobiety w perimenopauzie jest migrena przedsionkowa. Może powodować napady wirowania, kołysania, niestabilności albo silnej nadwrażliwości na ruch. Co istotne, zawroty nie muszą występować jednocześnie z typowym bólem głowy.

Kobieta z zamkniętymi oczami trzyma się za skronie z powodu zawrotów i bólu głowy

Kryteria Bárány Society i International Headache Society opierają rozpoznanie na nawracających objawach przedsionkowych, historii migreny, związku części epizodów z cechami migrenowymi oraz wykluczeniu innych przyczyn. Typowe epizody trwają od 5 minut do 72 godzin. NICE również zaleca brać migrenę przedsionkową pod uwagę u dorosłych z napadami zawrotów o takim czasie trwania i z historią nawracających bólów głowy.

W czasie napadu mogą pojawić się między innymi światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki, aura wzrokowa albo ból głowy o cechach migrenowych. U części osób dominują jednak właśnie zawroty i nietolerancja ruchu, przez co przez lata nie łączą ich z migreną.

Perimenopauza jest tutaj szczególnie interesująca. Aktualne przeglądy z 2025 i 2026 roku wskazują, że niestabilne stężenia estrogenów w okresie przejścia menopauzalnego mogą zwiększać częstotliwość lub nieprzewidywalność migreny u części kobiet. Nie dowodzi to, że każdy epizod vertigo w perimenopauzie jest migreną, ale oznacza, że nowe lub nasilające się zawroty u osoby z obecną albo dawną historią migreny zasługują na ten trop diagnostyczny.

A może to „błędnik”? BPPV wygląda zupełnie inaczej

W języku potocznym wiele rodzajów zawrotów nazywa się problemem „z błędnikiem”. To zbyt szerokie określenie. Jedną z konkretnych i bardzo charakterystycznych przyczyn jest łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy, czyli BPPV.

Typowy obraz to krótki, intensywny epizod wirowania wywołany określonym ruchem głowy: przewróceniem się w łóżku, spojrzeniem w górę, schyleniem się albo gwałtowną zmianą pozycji. NICE zaleca u osób z przejściowym rotacyjnym vertigo prowokowanym ruchem głowy wykonanie przez przeszkolonego specjalistę próby Hallpike’a. Jeśli BPPV zostanie potwierdzone, skuteczną metodą leczenia może być manewr repozycyjny, na przykład manewr Epleya.

To ważna różnica wobec tłumaczenia wszystkiego hormonami. BPPV ma własny mechanizm i własne leczenie. Jeśli świat zaczyna wirować niemal zawsze przy obróceniu głowy w konkretną stronę i napad jest krótki, ten wzorzec warto opisać lekarzowi bardzo dokładnie.

A jeśli zawroty są prawie codziennie? PPPD to nie „wkręcanie sobie”

Istnieje też mniej znane rozpoznanie: przetrwałe posturalno-percepcyjne zawroty głowy, czyli PPPD. To przewlekłe zaburzenie przedsionkowe, w którym uczucie niestabilności, kołysania albo nieobrotowych zawrotów utrzymuje się przez większość dni co najmniej przez trzy miesiące. Objawy zwykle nasilają się podczas stania, poruszania się oraz w otoczeniu z dużą ilością bodźców wzrokowych, na przykład w supermarkecie, tłumie, przy przewijaniu ekranu albo podczas jazdy samochodem jako pasażer.

PPPD może rozpocząć się po wcześniejszym epizodzie vertigo, migrenie przedsionkowej, chorobie ucha wewnętrznego albo innym zdarzeniu zaburzającym równowagę. Może też współistnieć z migreną. Ważne: Bárány Society klasyfikuje PPPD jako przewlekłe funkcjonalne zaburzenie przedsionkowe, a nie jako chorobę „wymyśloną” czy po prostu objaw lęku. Czynniki psychologiczne mogą wpływać na nasilenie dolegliwości, ale nie wyczerpują mechanizmu zaburzenia.

Jeżeli więc zamiast krótkich napadów masz niemal codzienną niestabilność i szczególnie źle czujesz się w ruchu lub w intensywnym otoczeniu wzrokowym, warto powiedzieć lekarzowi właśnie o tym wzorcu. To inna sytuacja niż BPPV czy pojedynczy napad migreny i wymaga innego podejścia diagnostycznego.

Zawroty po wstaniu: sprawdź też ciśnienie

Jeżeli problem wygląda inaczej: po szybkim wstaniu z łóżka robi się ciemno przed oczami, pojawia się osłabienie, chwiejność albo wrażenie omdlenia, trzeba pomyśleć o hipotonii ortostatycznej, czyli spadku ciśnienia po zmianie pozycji.

Osłabiona kobieta w piżamie siedzi na brzegu łóżka zaraz po wstaniu, trzymając głowę

NICE zaleca przy objawach sugerujących hipotonię posturalną pomiar ciśnienia w pozycji leżącej lub siedzącej, a następnie po co najmniej minucie stania. Spadek ciśnienia skurczowego o 20 mmHg lub więcej albo rozkurczowego o 10 mmHg lub więcej przemawia za takim rozpoznaniem i wymaga oceny możliwych przyczyn, w tym leków.

Do podobnych objawów mogą dokładać się odwodnienie, infekcja, niektóre leki lub inne problemy krążeniowe. Sam wiek perimenopauzalny nie rozstrzyga tutaj przyczyny.

Obfite miesiączki, zmęczenie i kołatanie serca? Pomyśl o żelazie

Perimenopauza często wiąże się ze zmianami krwawienia miesiączkowego, a u części kobiet miesiączki stają się obfitsze. To ma znaczenie, ponieważ przewlekła utrata krwi może prowadzić do niedoboru żelaza i niedokrwistości.

Niedobór żelaza lub niedokrwistość mogą powodować zmęczenie, problemy z koncentracją, bóle głowy, duszność przy wysiłku, kołatanie serca i także zawroty. Jeśli więc „zawroty hormonalne” pojawiają się równolegle z bardzo obfitymi miesiączkami, wyraźnym spadkiem energii czy zadyszką, warto powiedzieć o tym lekarzowi. W takiej sytuacji sensowniejsze może być wykonanie morfologii i oceny gospodarki żelazowej niż kolejnego przypadkowego panelu hormonów.

Więcej o tym, kiedy badania hormonalne mają sens, a kiedy nie, znajdziesz w naszym artykule jakie badania zrobić przy podejrzeniu perimenopauzy.

Ucho wewnętrzne: kiedy zawroty idą razem ze słuchem?

Zawroty mogą też współistnieć z szumem usznym, uczuciem pełności w uchu albo zmianą słuchu. Taki zestaw nie powinien być automatycznie klasyfikowany jako perimenopauza. Choroby ucha wewnętrznego, w tym między innymi choroba Ménière’a, mogą dawać napady vertigo wraz z objawami słuchowymi i wymagają oceny laryngologicznej lub otoneurologicznej.

Szczególnie ważna jest nagła nowa utrata słuchu. Jeśli pojawia się razem z ostrymi zawrotami i zaburzeniem równowagi, wymaga pilnej oceny medycznej. NICE traktuje nagłe zawroty z nowym deficytem neurologicznym, nową niestabilnością chodu lub nową głuchotą jako sytuację, w której trzeba pilnie wykluczyć między innymi udar krążenia tylnego, jeśli objawów nie wyjaśnia BPPV lub hipotonia posturalna.

Czy HTZ może wyleczyć zawroty głowy?

Na dziś nie ma podstaw, żeby traktować menopauzalną terapię hormonalną jako standardowe leczenie niespecyficznych zawrotów głowy. Badania nad wpływem hormonów na układ przedsionkowy są interesujące, ale wciąż zbyt skąpe, by uznać HTZ za terapię vertigo wynikającego z nieznanej przyczyny.

Jeśli kobieta ma wskazania do HTZ z powodu uderzeń gorąca, nocnych potów czy innych objawów menopauzalnych, decyzję o terapii podejmuje się na podstawie całego profilu korzyści i ryzyka. Zawroty nie powinny być jedynym powodem rozpoczęcia leczenia hormonalnego bez wcześniejszego ustalenia ich przyczyny.

Temat rozpoczęcia hormonów opisaliśmy dokładniej w artykule HTZ w perimenopauzie: kiedy można zacząć hormony.

Jak przygotować się do wizyty z powodu zawrotów?

Najbardziej użyteczna rzecz, jaką możesz zrobić przed wizytą, to przez kilka dni lub tygodni zapisywać wzorzec objawów. Nie wystarczy „miałam zawroty”. Spróbuj zanotować:

Kobieta na kanapie przegląda telefon i notuje objawy w notesie, obok śpi pies
  • czy czujesz wirowanie, kołysanie, chwiejność czy raczej omdlewanie;
  • jak długo trwa pojedynczy epizod: sekundy, minuty, godziny czy cały dzień;
  • czy wywołuje go obrót głowy, wstanie z łóżka, jazda samochodem, ekran albo tłum;
  • czy pojawiają się ból głowy, światłowstręt, aura, nudności lub nadwrażliwość na dźwięk;
  • czy występują szumy uszne, zatkanie ucha lub pogorszenie słuchu;
  • czy epizodom towarzyszą kołatania serca, duszność, osłabienie albo obfite krwawienia;
  • w jakiej fazie cyklu się pojawiają i czy zbiegają się z innymi objawami perimenopauzy.

Taki dzienniczek może być dużo bardziej pomocny diagnostycznie niż przypadkowy zestaw badań wykonany bez wskazań.

Kiedy zawroty wymagają pilnej pomocy?

Większość zawrotów głowy nie oznacza udaru ani innej ciężkiej choroby neurologicznej. Są jednak sytuacje, których nie należy obserwować w domu.

Pilnej pomocy wymagają zwłaszcza nagłe, nowe zawroty, jeżeli jednocześnie występują: osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy, podwójne widzenie, nowa znaczna niestabilność chodu, utrata przytomności, nowa utrata słuchu albo inne ogniskowe objawy neurologiczne. Nagły zespół silnego vertigo z nudnościami lub wymiotami i trudnością w chodzeniu także wymaga szybkiej oceny, jeśli nie ma oczywistego łagodnego wyjaśnienia.

Jeżeli zawrotom towarzyszy utrzymujące się kołatanie serca z bólem w klatce piersiowej, dusznością, uczuciem omdlenia lub omdleniem, również potrzebna jest pilna pomoc.

Najczęstsze pytania

Czy zawroty głowy są typowym objawem perimenopauzy?

Są opisywane przez kobiety w okresie przejścia menopauzalnego, a najnowsze przeglądy sugerują możliwy wpływ zmian hormonalnych na układ przedsionkowy. Jednocześnie dowody kliniczne są nadal ograniczone, dlatego zawrotów nie należy automatycznie przypisywać hormonom.

Czy migrena przedsionkowa może występować bez bólu głowy?

Tak. Dominującym objawem mogą być zawroty lub vertigo. W rozpoznaniu liczy się historia migreny oraz związek epizodów przedsionkowych z cechami migrenowymi, takimi jak światłowstręt, fonofobia, aura lub typowy ból głowy. Nie każdy napad musi zawierać ból.

Jak odróżnić BPPV od migreny przedsionkowej?

BPPV zwykle wywołuje krótki napad wirowania po określonym ruchu lub zmianie pozycji głowy. Migrena przedsionkowa może trwać znacznie dłużej (od minut do nawet kilkudziesięciu godzin) i często wiąże się z historią migreny lub dodatkowymi cechami migrenowymi. Rozpoznanie powinien postawić lekarz.

Czy warto robić FSH albo estradiol z powodu zawrotów?

Same zawroty nie są wskazaniem do wykonywania FSH czy estradiolu. U zdrowych kobiet po 45. roku życia typową perimenopauzę rozpoznaje się głównie klinicznie. Badania dobiera się do konkretnego obrazu, na przykład ciśnienie ortostatyczne przy zawrotach po wstaniu albo morfologię i gospodarkę żelazową przy obfitych krwawieniach i zmęczeniu.

Podsumowanie

Zawroty głowy mogą pojawić się w czasie perimenopauzy, ale nie ma jednego „hormonalnego” typu zawrotów. Najnowsze dane sugerują, że zmiany estrogenów i innych hormonów mogą wpływać na układ równowagi oraz na migrenę, jednak kliniczny związek wciąż nie jest wystarczająco dobrze poznany.

Najważniejsze jest rozpoznanie wzorca. Krótkie wirowanie przy zmianie pozycji głowy kieruje uwagę w stronę BPPV. Napady trwające od minut do godzin u osoby z historią migreny mogą pasować do migreny przedsionkowej. Osłabienie po wstaniu wymaga myślenia o ciśnieniu, a obfite miesiączki połączone ze zmęczeniem i kołataniem serca, o niedoborze żelaza. Objawy słuchowe wymagają oceny ucha wewnętrznego.

Perimenopauza może być częścią układanki, ale nie powinna być automatycznym wyjaśnieniem każdego nowego objawu. Dobrze opisane zawroty i właściwie dobrana diagnostyka są znacznie bardziej wartościowe niż zgadywanie, który hormon „spadł”.

Przeczytaj też

Źródła

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji, badania lekarskiego ani diagnostyki.

Tagi: